|
fredag 28. september 2007 08:16 |
Av Harald Bache-Wiig
Til Lølandsnemnda oktober 2005
Rasmus Løland si rolle, som m.a. samfunnsbyggjar, forfattar og skribent.
1) Han var i 10-15 år ein sentral person i ei gjennombrotstid for den kulturreisinga som målrørsla stod for rundt førre hundreårsskifte. Han var aktiv i teaterrørsla og innanfor det nynorske skriftlivet, på alle frontar: Som vaksenforfattar og barnebokforfattar, som bidragsytar til aviser og tidsskrift, som folkeopplysar, som utgjevar av eventyr og som redaktør for Norsk Barneblad (1902–07).
2) Som Idar Stegane har peika på, er han særlig interessant fordi han både var sentralt plassert innanfor den nynorske institusjonen og samtidig målbar ei kritisk haldning til rådande haldningar innfor den nynorske kulturfronten. Det galdt især vekta på å forkynne positive idealar knytt til norskdom, kristendom og tru på kvinna. Overspent idealisme meinte Løland helst svekka saka. KOR marginal han var med slike haldningar, kan det være historisk lærerikt å få belyst.
3) Interessant er det også at det er ei betydelig spenning mellom Lølands kjempande posisjon innanfor kulturstrida og den individorienterte resignasjonen som pregar hans skjønnlitterære forfattarskap. Her er det ofte berre døden som kan frigjere frå livets sum av skuffelsar og knuste draumar. Som forfattar har Løland trekk av dekadanse og fin de siécle og er altså noko av ein kulturpessimist. Men han er altså også ein ideologisk frontkjempar. Spenninga er interessant, og kan peike fram mot dagens kultursituasjon.
4) Løland var ein betydelig novellist og har også skrive nokre romanar som framleis fortener å bli haldt i live (Åsmund Årak, Hundrad år) Et par av forteljingane hans (“Jordvend”, Hundrad år) har et visst preg av science-fiction, noe som kanskje gir dei ein slags tilleggsverdi for eit moderne publikum.
5) Løland var banebrytande som barnebokforfattar. Diktinga hans her er blotta for både moralisme, didaktisk overstyring og sentimentalitet. Hos han skapas eit univers der barn er heile, ansvarlige menneske. Hans barneverd er på same tid realistisk og fylt av barnlig fantasi og fabulering. Idar Stegane er inne på at han peiker framover både mot ein kritisk-realistisk tradisjon innanfor nynorsk barnelitteratur (Floden, Vaage, Okkenhaug), og ein fabulerande/fantastisk (Økland, Hovland, Bjugn, Belsvik).
6) Med sine mange indre spenningar og sitt til dels tragiske livsløp, møtt med ei kjempande vilje til meining for seg sjølv og fellesskapet, er Løland rett og slett ein fascinerande skikkelse. Noko av hans litterære verk er framleis liv laga, framfor alt barnelitteraturen, og hans liv og hans miljø kan også tene til ei historisk belysning av notidas kulturkonfliktar. Løland er ei skikkelse som fortener å bli arva.
|
|
Sist oppdatert måndag 04. august 2008 05:37 |
